📌 Kazanım: BT.6.5.2.2. Blok tabanlı programlama aracında sunulan bir programın işlevlerini açıklar.
⏱ Süre: 2 Ders Saati
🎯 Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?
- Scratch Arayüzünü Tanıma: Programlama yapacağımız mutfağın bölümlerini keşfedeceğiz.
- Blok Kategorilerinin İşlevleri: Renkli blokların (Hareket, Görünüm, Ses vb.) ne işe yaradığını öğreneceğiz.
- Program Akış Mantığı: Blokların nasıl birleştiğini ve bilgisayarın bu komutları nasıl okuduğunu kavrayacağız.
- Sahne ve Kukla Yönetimi: Karakterlerimizi ve arka planımızı nasıl kontrol edeceğimizi göreceğiz.
1. Scratch Arayüzü: Programın Mutfağı
Scratch’i açtığımızda karşımıza çıkan ekran, aslında bir oyunun veya animasyonun oluşturulduğu bir “stüdyo” gibidir. Bu stüdyo 5 ana bölümden oluşur:
- Kod Blokları Paneli: Sol tarafta bulunan renkli dairelerin olduğu kısımdır. Karakterimize yaptırmak istediğimiz tüm hareketler, sesler ve olaylar burada kategori bazlı (Hareket, Görünüm, Ses vb.) saklanır.
- Kodlama Alanı: Ekranın tam ortasındaki boş alandır. Blokları buraya sürükleyip birleştirerek “algoritmalarımızı” oluştururuz.
- Sahne: Sağ üst köşedeki alandır. Yazdığımız kodların sonucunu burada canlı olarak izleriz. Karakterimiz burada hareket eder, konuşur ve dans eder.
- Kukla (Karakter) Listesi: Sahnede bulunan tüm karakterlerin (kuklaların) listelendiği yerdir. Buradan yeni karakter ekleyebilir veya mevcut karakterleri seçebiliriz.
- Sahne/Dekor Paneli: Sağ alt köşede bulunur. Uygulamamızın arka planını buradan değiştiririz.
2. Blok Kategorileri ve İşlevleri
Scratch’te her renk grubu farklı bir işlevi temsil eder. Blokların işlevlerini şu şekilde özetleyebiliriz:
Mavi Renkli Bloklar (Hareket)
Karakterimizin sahnede yer değiştirmesini sağlar. İleri gitme, sağa-sola dönme veya belirli bir koordinata ($x, y$) gitme komutları bu gruptadır.
Mor Renkli Bloklar (Görünüm)
Karakterimizin konuşma balonları çıkarmasını, kostüm değiştirmesini veya boyutunun büyümesini/küçülmesini sağlar. Görsel efektlerin tamamı buradan yönetilir.
Sarı Renkli Bloklar (Olaylar)
Bir programın “ne zaman” başlayacağını belirleyen tetikleyici bloklardır. Örneğin: “Yeşil bayrağa tıklandığında” veya “Boşluk tuşuna basıldığında” gibi komutlar algoritmanın başlangıç noktasıdır.
Turuncu Renkli Bloklar (Kontrol)
Algoritmanın akışını yönetir. Bir işlemin kaç kez tekrarlanacağını (Döngüler) veya bir şartın gerçekleşip gerçekleşmediğini (Eğer ise…) kontrol eder.
Açık Mavi Bloklar (Algılama)
Programın dış dünya ile etkileşime girmesini sağlar. Karakterin fareye değip değmediği, klavyeden bir tuşa basılıp basılmadığı veya bir soruya verilen yanıt bu bölümden kontrol edilir.
3. Program Nasıl Çalışır? (Mantıksal Akış)
Scratch’te bir programın işlevini sürdürmesi için blokların yukarıdan aşağıya doğru birbirine geçmesi gerekir. Tıpkı bir yapboz gibi!
- Tetikleme: Her şey bir olay bloğuyla başlar.
- Sıralı İşlem: Bloklar takıldıkları sıraya göre bilgisayar tarafından tek tek okunur ve uygulanır.
- Döngü ve Karar: Eğer bir döngü varsa bloklar tekrar eder, eğer bir şart varsa program o an bir karar vererek yoluna devam eder.
4. Etkinlik: Labirentte İlk Adımlar (Klavye Kontrollü Hareket)
Merhaba geleceğin yazılımcıları! Bugün, Scratch’te bir karakterin kontrolünü tamamen kendi ellerimize alıyoruz. Hazırladığımız bu kod blokları sayesinde, ekrandaki kahramanımızı bir kukla gibi değil, gerçek bir oyun karakteri gibi yönlendireceğiz.
4.1. Problem Durumu
Bir oyun tasarladığımızı hayal edelim. Eğer karakterimiz kendi kendine hareket ederse veya biz ona müdahale edemezsek, bu bir “oyun” olmaktan çıkar ve “film” olur. Kullanıcının karakteri istediği yöne (yukarı, aşağı, sağa, sola) götürebilmesi için ne yapması gerekir? Bilgisayar, bizim klavyedeki tuşlara bastığımızı nasıl anlar?
4.2. Senaryo
Sahnemizde bulunan karakterimiz (örneğin Scratch Kedisi), oyuncunun komutlarını beklemektedir. Oyuncu klavyedeki yön tuşlarına (Sağ, Sol, Yukarı, Aşağı) bastığı anda; karakterimiz önce o yöne doğru kafasını çevirmeli, ardından o yönde ilerlemelidir. Ayrıca oyun başladığında karakterin baş aşağı dönmemesi için özel bir ayar yapılmalıdır.
4.3. Kullanılan Bloklar ve İşlevleri
Bu etkinlikte kullandığımız blokları kategorilerine göre yakından tanıyalım:
| Blok Kategorisi | Kullanılan Blok | İşlevi |
| Olaylar (Sarı) | Yeşil Bayrağa Tıklandığında | Programın genel başlangıcını yapar. Başlangıç ayarlarını tetikler. |
| Olaylar (Sarı) | [Tuşuna] Basılınca | Klavyeden bir sinyal bekler. Belirlenen tuşa basıldığı anda altındaki kodları çalıştırır. |
| Hareket (Mavi) | Dönüş Stilini Sol-Sağ Yap | Karakterin sadece sağa ve sola bakmasını sağlar. Yukarı/Aşağı giderken ters dönmesini engeller. |
| Hareket (Mavi) | [Yönüne] Dön | Karakterin burnunun hangi yöne bakacağını belirler. (90: Sağ, -90: Sol, 0: Yukarı, 180: Aşağı) |
| Hareket (Mavi) | 10 Adım Git | Karakterin baktığı yöne doğru bir birim ilerlemesini sağlar. |
4.4. Algoritmanın Çalışma Mantığı
Bu uygulamada tek bir uzun liste yerine, 5 ayrı blok grubu (kod yığını) bulunmaktadır. Scratch’in en büyük özelliği budur: Aynı anda birden fazla olay gerçekleşebilir!
- Hazırlık: Yeşil bayrağa tıklandığında karakterimiz “sol-sağ” dönüş moduna geçer. Bu sayede 0 (Yukarı) yönüne döndüğünde karakterimiz amuda kalkmaz, sadece o yöne gitmeye hazır olur.
- Hareket: Her bir yön tuşu için ayrı bir “Olay” tanımlanmıştır. Örneğin “Sağ Ok” tuşuna bastığınızda, bilgisayar önce karakteri 90 dereceye (Sağa) çevirir, sonra 10 adım yürütür.
✅ Etkinlik kodları
[notebook_slider url=”https://bilisimdost.com/wp-content/uploads/2026/04/30-6-bilgikarti.csv”]
[notebook_quiz url=”https://bilisimdost.com/wp-content/uploads/2026/04/30-6-sinav.csv”]